Estatístika & Probabilidade

Fundamentu báziku ba Machine Learning, Predictive Analytics no tomada desizaun informed – husi análise dadus deskritivu to'o inferénsia probabilístika iha kontestu Timor-Leste.

Curva Normal no distribusaun probabilidade

Estatístika no Probabilidade hanesan Baze ba Desizaun Inteligente iha Timor-Leste

Estatístika no probabilidade mak "língua" husi dadus. Sira ajuda ami atu komprende padraun iha dadus, kalkula risk, prevê rezultadu ho nível konfiansa no evita desizaun ne'ebé bazeia de'it ba intuisaun. Iha Timor-Leste, ne'e importante tebes ba analiza dadus agrikultura (ex: variasaun produsaun ho chuva), saúde públiku (prevalénsia doença), no polítika governu (efikásia programa).

  • Análise deskritivu: média, mediana, variánsia, histogram, box-plot, scatter plot
  • Inferénsia: intervalu konfiansa, teste t, chi-square, ANOVA, p-value no signifika statistiku
  • Probabilidade: distribusaun (Normal, Binomial, Poisson), teorema Bayes, probabilidade kondisionál

Ami aplika estatístika no probabilidade ba problema real iha ita-nia kontestu:

  • Analiza variasaun produsaun kafé/arroz ho faktór sazonál no ENSO – kalkula probabilidade produsaun abaixo média
  • Teste hipóteze ba efikásia programa saúde ka edukasaun (ex: programa nutrisaun aumenta peso labarik ka lae?)
  • Modelu Bayesian ba previsão chuva ka dadus limitadu iha rejiaun rurál
  • Analiza risk finanseiru ba kooperativa no mikro-finansa (probabilidade default empréstimo)
  • Estimatiza intervalu konfiansa ba estimativa povresa ka desempregu iha nível nasionál

Ho konsidera limitasaun dadus iha Timor-Leste (amostra ki'ik, dadus imperfeitu, multilíngue), ami uza métodu robustu hanesan non-parametric statistics, bootstrapping no Bayesian inference hodi garante rezultadu fiável no sustentável. Ne'e sai baze forte ba Machine Learning no Predictive Modeling ne'ebé ami oferece.